The inconvenient truth about an inconvenient truth

Een aantal maanden geleden zag ik een documentaire op tv, waarin aandacht werd geschonken aan ‘t vreemde fenomeen dat als je de grafieken met de CO2-concentratie en “de” gemiddelde temperatuur (beide als functie van tijd) over elkaar heenlegt, de CO2-concentratie pas toeneemt nadat de temperatuur gestegen is.

Hoe kan iets dat later optreedt dan een waarneming, de oorzaak zijn van diezelfde waarneming?

Of anders gesteld: veroorzaakt een toename van de concentratie CO2 de huidige opwarming van de aarde? Of, zoals eerder lijkt te blijken uit deze gegevens: neemt de CO2-concentratie toe wanneer de aarde – door een andere oorzaak – opwarmt?

Toen ik de documentaire gezien had verwachtte ik een enorme storm aan reacties in de media. Deze bleven echter uit. Vreemd. Zeker omdat deze wetenschappers de door Al Gore gebruikte grafieken hiermee onderuit haalden.

In An inconvenient truth laat Gore met behulp van een hoogwerker zien hoe hoog de CO2-concentratie wordt als we niet ingrijpen. Het effect op de temperatuur wordt aan de fantasie van de kijker over gelaten.

Wat me bij het zien van An inconvenient truth al bevreemde was dat hij de twee grafieken een verschillend nul-punt gegeven had. Iets dat niet verboden is, maar wel vreemd als je twee metingen (temperatuur en CO2-concentratie) uitzet tegen één vast gegeven (tijd). Je gebruikt in zo’n geval net zo makkelijk twee y-assen met één-zelfde nulpunt: de x-as.

Voornoemde documentaire maakte ook meteen duidelijk waarom dit gedaan was. Als je wat schuift met de grafieken wordt meteen zichtbaar dat de CO2-concentratie toeneemt nadat de temperatuur stijgt en dan krijg je dus lastige vragen uit de zaal. Niet handig om je te bedienen van zulke goedkope trucs, wanneer je een zo belangrijk onderwerp over het voetlicht wilt brengen. Ik dacht meteen: lies, damned lies and Statistics

Het uitblijven van een golf van verontwaardiging in de media heb ik voor mezelf uitgelegd door aan te nemen dat de wetenschappers in kwestie vermoedelijk nogal controversieel waren, waardoor de media hun vingers niet wilden branden aan dit onderwerp.
De kwestie liet me echter niet los en na wat gezoek kwam ik op realclimate.org; een website over het klimaat door klimaat-wetenschappers. Daar vond ik tot mijn verbazing erkenning van de omgekeerde bevindingen. Het zijn dus niet de verkeerde bevindingen van een stel doorgedraaide tegendraadse wetenschappers. Het is echt zo.

Hebben deze wetenschappers dan een passende (andere) verklaring?
Uit minstens drie ijs-boorstudies blijkt de toename van de CO2-concentratie ongeveer 800 jaar achter te lopen op de stijgende temperatuur. De stijgende CO2-concentratie is dus niet de oorzaak van de opwarming.

Betekent dit dat CO2 niet verantwoordelijk is voor de opwarming van de aarde? Nee, zeggen deze wetenschappers. Na de initiële opwarming neemt de CO2-concentratie toe en kan deze zelfs verantwoordelijk zijn voor de verdere opwarming.

The reason has to do with the fact that the warmings take about 5000 years to be complete. The lag is only 800 years. All that the lag shows is that CO2 did not cause the first 800 years of warming, out of the 5000 year trend. The other 4200 years of warming could in fact have been caused by CO2, as far as we can tell from this ice core data.

Je kunt uit de ijsboringen dus alleen opmaken dat de CO2-concentratie niet de oorzaak is van de opwarming gedurende de eerste 800 jaar van de 5000 jaar durende trend.
Omdat CO2 een broeikas-gas is – net als het methaan (CH₄) en distikstofmonoxyde [lachgas] (N₂O) – houdt het de warmte vast en maakt verdere opwarming mogelijk. CO2 zou op deze manier mogelijk bijdragen aan de opwarming tijdens de laatst 4200 jaar van de 5000 jaar durende cyclus.

De relatie tussen CO2 en de opwarming van de aarde wordt vervolgens op deze manier samengevat:
Door nog onbekende oorzaak warmen Antarctica (Zuidpool) en de omliggende oceanen gedurende 800 jaar op. Hierdoor neemt na zo’n 800 jaar, ook de CO2-concentratie toe. CO2 verwarmt vervolgens de hele planeet door de warmte insluitende eigenschappen [broeikasgas]. Hierdoor komt nog meer CO2 vrij. Etc, etc.

Nou ben ik geen klimaat-wetenschapper, maar echt sluitend is de verklaring niet te noemen. Het effect van CO2 – nadat het dus door een andere, onbekende oorzaak vrijkomt – wordt voorzichtig geformuleerd: het kan bijdragen aan verdere opwarming. Zelfs als die bijdrage onomstotelijk vast komt te staan, zijn twee belangrijke vragen nog steeds niet beantwoord:

1. Wat veroorzaakt de initiële opwarming?
2. Wat zorgt na 5000 jaar voor de afkoeling?

Oorzaken voor de initiële opwarming worden gezocht in kleine schommelingen in de baan van de aarde om de zon. Ook hier ontbreekt een sluitende verklaring. De 21.000 jaar durende schommeling lijkt gerelateerd aan het komen en gaan van ijstijden, maar niet aan de veel korter durende opwarmingscyclus. Hoe verhouden deze zich trouwens?

Het uitblijven van een antwoord op de tweede vraag is in mijn ogen nog belangrijker. Het is namelijk niet logisch dat de temperatuur na verloop van tijd zakt. De toename van CO2 zorgt immers voor meer opwarming waardoor steeds meer CO2 vrijkomt. Wat stopt dit proces?
Als we geen antwoord hebben op deze vraag, hoe weten we dan dat onze invloed op het klimaat gevaarlijk is?

Voor mijn gevoel is de mensheid met het nemen van “klimaat-maatregelen” bezig als iemand in een volkomen verduisterde ruimte. Nadat deze persoon tegen iets aangelopen is, begint hij dingen te verplaatsen, zonder te weten wat hij verplaatst en ook niet waar naartoe. Het nut van de verplaatsingen is volkomen onduidelijk.

Met dit verhaal wil ik overigens niet de indruk wekken tegenstander te zijn van CO2-reducerende maatregelen. De 27 miljard ton CO2 die de mensheid per jaar uitstoot is best veel. Zeker als je bedenkt dat dit ongeveer 130 keer de totale uitstoot van alle vulkanen bij elkaar opgeteld is.
Het verhaal is echter verre van compleet. Een aantal belangrijke vragen is nog steeds onbeantwoord en in de tussentijd struikelen overheden en de media over elkaar heen om te benadrukken dat het twee voor twaalf is. Hel en verdoemenis als we nu niets doen. Zo’n vaart zal ‘t met de wereld vermoedelijk niet lopen: zo’n 500 miljoen jaar geleden was de CO2-concentratie ongeveer 20-maal zo hoog als tegenwoordig en toen was er ook al leven mogelijk op aarde. Voor mensen wordt de atmosfeer echter onbruikbaar. Mooi bijeffect zou dan zijn dat de grootste vervuiler verdwijnt. Het is niet ondenkbaar dat de aarde zich hierna hersteld.

Tot slot hecht ik eraan te benadrukken dat ik geen tegenstander van milieuverdragen ben: volgens mij hoort het bij onze nobele taak de invloed van de mens tot het minimum te bepreken. Deze moeizaam afgesloten verdragen worden echter ten onrechte klimaatverdragen genoemd, terwijl onze invloed op het klimaat nog lang niet vaststaat. Het bovenstaande overwegende vraag ik me af of, wanneer de menselijke CO2-uitstoot vandaag zou verdwijnen, de huidige opwarming zou stoppen. Of, dat deze omdat het een normaal cyclisch proces blijkt te zijn gewoon doorgaat om vervolgens weer te zakken. Over een jaar of 4000.

Tot die tijd kan het geen kwaad te leven naar het motto waarnaar veel wandelaars trachten te leven: “laat niets anders achter dan je voetstappen“.

Bronnen:

• What does the lag of CO2 behind temperature in ice cores tell us about global warming? (Real Climate)
• Volcanic Gases and Their Effects. (US Geological Survey)
• Carbon dioxide. (Wiki)